فصل 1
میناب: شهری میان کوه و دریا
پیش از آنکه میناب نامی در خبرها باشد، خانه بود. کودکان این کتاب در «منطقهٔ حمله» یا کنار یک «هدف» زندگی نمیکردند. آنها در شهری سبز، گرم و پرجمعیت زندگی میکردند؛ شهر نخلستانها و باغهای انبه، یک رودخانه و یک بازار هفتگی، با تاریخی که به پادشاهی کهن هرمز میرسد. این فصل دربارهٔ همان شهر است.
میناب کجاست
میناب شهری در استان هرمزگان، در منتهیالیه جنوب ایران، و مرکز شهرستان میناب است. (ویکیپدیای انگلیسی) این شهر حدود ۱۰۰ کیلومتر در شرق بندرعباس، مرکز استان، قرار دارد (ویکیپدیا) و حدود ۲۵ کیلومتر از ساحل شمالی دریای عمان، جایی که ساحل گرداگرد تنگهٔ هرمز خم میشود، فاصله دارد. (دانشنامهٔ ایرانیکا)
پیرامون شهر دشتی است به وسعت حدود ۱۲۰ کیلومتر مربع که از شمال و شمالشرق به کوههایی تا ارتفاع ۱۵۰۰ متر محدود میشود. رودخانهٔ میناب، به طول ۲۴۰ کیلومتر، از ارتفاعات سروستان سرچشمه میگیرد، از میان شهر میگذرد و به دریای عمان میریزد. در امتداد ساحل جنگلهای حرا به وسعت حدود ۲۰ کیلومتر مربع روییده است. (دانشنامهٔ ایرانیکا)
در بالادست شهر، سد استقلال میناب آب رودخانه را مهار میکند. آب آن مزارع دشت را آبیاری میکند و سالها منبع اصلی آب آشامیدنی بندرعباس بوده است. (فایننشال تریبیون)
آبوهوای میناب گرم و مرطوب است. میانگین دما از حدود ۶ درجهٔ سانتیگراد در زمستان تا ۴۸ درجه در تابستان است و میانگین بارش سالانه ۲۵۳ میلیمتر است. (دانشنامهٔ ایرانیکا)
مردم
بر پایهٔ سرشماری عمومی ۱۳۹۵، شهر میناب ۷۳٬۱۷۰ نفر جمعیت در ۱۹٬۰۲۳ خانوار داشت و جمعیت کل شهرستان ۲۵۹٬۲۲۱ نفر بود. (ویکیپدیای انگلیسی: میناب، ویکیپدیای انگلیسی: شهرستان میناب، هر دو بر پایهٔ آمار مرکز آمار ایران) بدین ترتیب میناب پس از بندرعباس دومین شهر بزرگ هرمزگان بود. (ویکیپدیا)
جمعیت شهر در طول یک نسل بهسرعت افزایش یافته است. سرشماریهای مرکز آمار ایران چنین است: (ویکیپدیا)
| سرشماری | جمعیت شهر |
|---|---|
| ۱۳۴۵ | ۵٬۳۱۰ |
| ۱۳۵۵ | ۹٬۹۶۹ |
| ۱۳۶۵ | ۲۶٬۷۰۵ |
| ۱۳۷۰ | ۳۲٬۹۴۳ |
| ۱۳۷۵ | ۴۴٬۸۱۷ |
| ۱۳۸۵ | ۵۴٬۶۲۳ |
| ۱۳۹۰ | ۶۳٬۲۲۹ |
| ۱۳۹۵ | ۷۳٬۱۷۰ |
بیشتر مردم میناب مسلمان شیعهاند و در کنار اقلیتی سنی زندگی میکنند. گویش محلی، مینابی، از خانوادهٔ گویشهای نزدیک به هم در شمال آن، در منوجان، کهنوج، رودبار و جیرفت است؛ گرمسیرات قدیم کرمان که میناب از نظر تاریخی به آن تعلق داشت. (دانشنامهٔ ایرانیکا)
کار و زندگی
اقتصاد میناب بر کشاورزی، ماهیگیری و صنایع دستی استوار است. این شهرستان از نظر تعداد نخل خرما رتبهٔ نخست ایران را دارد. در مزارع آن انبه، موز، لیمو، گندم و جو نیز کشت میشود و به سبب آبوهوای منطقه، محصولات تابستانی آن ۴۰ تا ۵۰ روز زودتر از میانگین کشور به بازار میرسد. صنایع دستی محلی شامل گلابتوندوزی، حصیربافی، سفالگری و تشکهای سنتی است و از معدود صنایع جدید آن، صنایع غذایی و تولید آبلیمو است. (دانشنامهٔ ایرانیکا) ماهی و میگوی سواحل نزدیک از شناختهشدهترین محصولات شهر است. (ویکیپدیا)
شناختهشدهترین جلوهٔ زندگی روزمرهٔ میناب، پنجشنبهبازار آن است. هر پنجشنبه زنان از سراسر هرمزگان برای خرید و فروش، از پارچه تا محصولات کشاورزی، به آنجا میآیند. بسیاری از آنها بیهمراهی مردان بساط خود را میگردانند و بسیاری بر روی چادر، بُرقِع، نقاب رنگارنگ زنان هرمزگان، به چهره دارند. (میدل ایست آی) برخلاف بازارهای شهرهای بزرگ، گردانندگان پنجشنبهبازار میناب زناناند. (ویکیسفر)
تاریخی دیرینه
انسان از دیرباز در دشت میناب زیسته است. در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی ابزارهای سنگی از دورهٔ پارینهسنگی میانی، با قدمت ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار سال، در آنجا پیدا شد؛ همراه با سفال منقوش اشکانی و ساسانی و سفالهای شرق آسیا که نشان میدهد این منطقه در سدههای نخستین دوران اسلامی از راه دریا با چین و جنوبشرق آسیا داد و ستد داشته است. (ویکیپدیای انگلیسی)
در سدههای میانه، بندر تجاری بزرگ پادشاهی هرمز، که امروز هرمز کهنه خوانده میشود، در خشکی و نزدیک میناب امروزی قرار داشت. حدود سال ۱۳۰۱ میلادی، پادشاه و مردم آن به جزیرهٔ جرون کوچ کردند و آن جزیره نام هرمز گرفت. (ویکیپدیای انگلیسی) میناب یکی از سرزمینهای بیرونی (بیرونات) پادشاهی ماند که وزیری جداگانه بر آن حکم میراند، و از قلعهای در میناب در سال ۱۳۱۸ میلادی یاد شده است که پادشاه هرمز را پناه داد. (ویکیپدیای انگلیسی)
نام شهر از همین قلعه گرفته شده است: قلعهٔ مینا، یکی از هفت قلعهٔ ناحیهٔ هرمز که در سال ۱۳۹۷ میلادی به دست سلطان محمد، پسر تیمور، گشوده شد. (دانشنامهٔ ایرانیکا)
سدههای پس از آن، لشکری از پی لشکری آمد. در سال ۱۵۵۲ میلادی، هنگامی که پیریرئیس، دریاسالار عثمانی، به هرمز حمله کرد، خانوادههای ایرانی و پرتغالی به میناب پناه بردند. در سال ۱۶۰۲ سپاه صفوی به فرماندهی اللهوردیخان به میناب حمله کرد و در سال ۱۷۲۷ نیروهای افغان شهر را گرفتند؛ دو سال بعد شهر بازپس گرفته شد. حدود سال ۱۷۹۴ میناب به دست سلطنت عمان افتاد که بخش بزرگی از سدهٔ نوزدهم منطقه را در اختیار داشت، تا آنکه نیروهای ایرانی در سالهای ۱۸۵۵ و ۱۸۵۶ عمانیها را از بندرعباس بیرون راندند. (ویکیپدیای انگلیسی)
۹ اسفند ۱۴۰۴
صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶)، ۴۰۳ دانشآموز در مدرسه شجره طیبه میناب بودند: یک پیشدبستانی، یک دبستان دخترانه و یک دبستان پسرانه. آنچه بر آنها گذشت در حمله به مدرسه میناب روایت شده است و خود کودکان، یکبهیک، در کودکان میناب یاد میشوند.
شهری از نخل و انبه و رودخانه؛ شهر زنانی که در پنجشنبهبازار داد و ستد میکنند، و ماهیگیران و کشاورزانی که نخستین میوههای تابستان را به کشور میرسانند. این است مینابی که آن کودکان از آن بودند.
منابع
- Jamshid Sadaqat-Kish, “MINĀB”, Encyclopaedia Iranica, 2017.
- مرکز آمار ایران، سرشماریهای عمومی ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۵ (به نقل از ویکیپدیا).
- ویکیپدیای انگلیسی، “Minab”.
- ویکیپدیای انگلیسی، “Minab County”.
- ویکیپدیای انگلیسی، “Kingdom of Ormus”.
- ویکیپدیای فارسی، “میناب”.
- Financial Tribune, “Hormozgan Desalination Capacity Is on Fast Track”.
- میدل ایست آی، «In pictures: Iran and the masks of the Minab market»، ۷ فوریهٔ ۲۰۱۹.
- Wikivoyage, “Minab”.
یکی از کسانی که این فصل دربارهی اوست
